ΝΑΡ Θεσσαλονικης

για την κομμουνιστική επαναθεμελίωση

Στο σκοτάδι η επιστημονική έρευνα

Το είπε, και το προχωρά ακάθεκτη. Η κυβέρνηση έβαλε στο στόχαστρο την έρευνα. Αυτός ο νέος σταθμός του μεταρρυθμιστικού σχεδίου Καραμανλή παρουσιάζει για πολλούς λόγους ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κάτω από τον προσχηματικό τίτλο “αναδιάταξη του ερευνητικού ιστού της χώρας” και διακηρύσσοντας ότι θα εξυγιάνει τον τομέα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε αλλαγές στα ερευνητικά κέντρα της χώρας του τύπου 3 σε 1 ή 2 σε 1, δια συγχωνεύσεων (19 φορέων σε οχτώ) και πλήρους κατάργησης τριών φορέων, και προβάλλοντας τη μείωση των διοικητικών συμβουλίων από 22 σε 8 και των μελών των διοικήσεων από 192 σε 66. Και αυτό σε συνέχεια βέβαια προηγούμενης νομοθετικής πρωτοβουλίας ένα χρόνο πριν.

Των ΚΩΣΤΗ ΜΑΣΟΥΡΑ και ΠΑΝΤΕΛΗ ΠΡΟΜΠΟΝΑ

Ένα από τα βασικά σημεία που τίθεται είναι πως για μια κυβέρνηση που διαρρηγνύει τα ιμάτιά της για την «επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία» είναι τουλάχιστον ύποπτο να ναρκοθετεί με τέτοιο τρόπο την έρευνα που εποπτεύεται από την ίδια. Και μάλιστα μεθοδεύονται αλλαγές με τροπολογίες σε άσχετα νομοσχέδιο, υπουργικές αποφάσεις, γενικότερα δρόμοι που θα κρατήσουν όσο πιο κρυφό το ζήτημα. Οι εξελίξεις όμως, μόνο κρυφό δε το άφησαν και σημαντικές αντιδράσεις καταγράφηκαν στο επίπεδο των αγώνων. Έπειτα από μια πρώτη σύσκεψη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, οι φορείς συντονισμένα πραγματοποίησαν μια μαζική και πετυχημένη συγκέντρωση έξω από το Υπουργείο Ανάπτυξης, την περασμένη Τρίτη. Ενώ προφανής είναι ο στόχος του περιορισμού του ρόλου των ερευνητικών κέντρων και της έμμεσης προώθησης ερευνητικής δουλειάς σε ιδιωτικούς φορείς.

Και πιο συγκεκριμένα προωθούνται έντονα: η κατάργηση από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας του Ιχθυοκαλλιεργητικού Κέντρου Αχελώου και του Τεχνολογικού Πάρκου Αττικής «ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ». Αναδιατάσσονται ελεγκτικοί μηχανισμοί τροφίμων, συρρικνώνεται ο «Δημόκριτος», συγχωνεύονται το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και το Κέντρο Έρευνας Τεχνολογίας & Ανάπτυξης Θεσσαλίας (ΚΕΤΕΑΘ) όπως και το ΕΙΕ με το ΕΚΚΕ. Στην επαρχία, τέλος, προωθείται η συγχώνευση του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης της (ΕΚΕΤΑ- Θεσσαλονίκη) και του Κέντρου Έρευνας Τεχνολογίας & Ανάπτυξης Θεσσαλίας (ΚΕΤΕΑΘ). Όλες αυτές οι αλλαγές κρύβουν σημαντικό παρασκήνιο αλλά κυρίως μας προετοιμάζουν για ένα πολύ διαφορετικό χάρτη ερευνητικών «αναγκών» που υποβαθμίζει μια σειρά πεδίων, αδιάφορα πλέον για την κερδοφορία και βάρος για το ασύδοτο κράτος. Ας εξετάσουμε όμως κάποια παραδείγματα από αυτά.

Δεν είναι μόνο η ευρύτερη κοινωνική απονομιμοποίηση των νεοφιλελεύθερων δογμάτων θέτει σε ευθεία αμφισβήτηση την 26/5/09 Απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής για την ουσιαστική υποβάθμιση των σημαντικότερων ερευνητικών κέντρων της χώρας, όπως το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), το Ινστιτούτο Γεωτεχνικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), ο “Δημόκριτος” κ.α. Οι σχετικές τροπολογίες, ως  συνέχεια του νόμου 3653/2008 για την έρευνα, αποτελούν από μόνες τους ένα αξιολογικό κριτήριο για την κυβερνητική πολιτική στον τομέα της έρευνας. Προβάλλεται ως ανάγκη η μείωση των δημοσίων δαπανών, τη στιγμή που το ποσοστό του 0,67% επί του προϋπολογισμού που αφορά στις δαπάνες για την έρευνα, αποτελεί το χαμηλότερο στην ΕΕ των 15, ενώ βρίσκεται στην 23η θέση στην ΕΕ των 27. Ενώ τεράστιο άλλοθι για τις κινήσεις αυτές είναι και ο δαιδαλώδης μηχανισμός ευθύνης, επικαλύψεων και χρηματοδότησης που οι ίδιες οι κυβερνήσεις δημιούργησαν.

Ως υπαίτιος της δημόσιας σπατάλης υποδεικνύονται σύμφωνα με το κυβερνητική τροπολογία τα πολυάριθμα ΔΣ των ερευνητικών ιδρυμάτων, αν και οι θέσεις μέλους των ΔΣ στα ερευνητικά κέντρα που στοχοποιούνται είναι… άμισθες. Ωστόσο, η πλήρης αποδόμηση της γνωστής πλέον κυβερνητικής επιχειρηματολογίας περί “εγγενούς” οκνηρίας των δημοσίων υπαλλήλων και της “νομοτελειακής” παρακμής των δημόσιων υπηρεσιών επέρχεται με από την ίδια την εργασιακή πραγματικότητα στο χώρο της δημόσιας έρευνας: Τα δημόσια ερευνητικά κέντρα έχουν να επιδείξουν ένα πλούσιο και πολύτιμο έργο, αντιστρόφως ανάλογο με τις απολαβές και το καθεστώς της -συχνά απλήρωτης- εργασίας των ερευνητών, καθώς και τη “συνεισφορά” συνεργαζόμενων μεταπτυχιακών φοιτητών και υποψηφίων διδακτόρων. Όλων αυτών δηλαδή, οι οποίοι για την κυβέρνηση συγκροτούν τα “δοβλέτια των ερευνητών”, σύμφωνα με τους άκρως προκλητικούς χαρακτηρισμούς του αρμόδιου Υπουργού Ανάπτυξης, Κωστή Χατζηδάκη

Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, ιδρύθηκε το 1958 και ο πρωταρχικός του στόχος η εδραίωση και η ενίσχυση της έρευνας στην μεταπολεμική Ελλάδα των 8.000.000 κατοίκων και της υψηλής –και τότε- ανεργίας. Η βασική έρευνα και η πρωτοτυπία συνέστησαν το ενοποιητικό υπόβαθρο των Ινστιτούτων του ΕΙΕ, που απασχολεί σήμερα 135 ερευνητές μαζί με 178 μεταπτυχιακούς και μεταδιδακτορικούς επιστημονικούς συνεργάτες όλων των ειδικοτήτων, που ακόμη και σήμερα μπορούν να εκπροσωπούν την Ελλάδα στη διεθνή επιστημονική αρένα ύστερα από πολλά χρόνια υποχρηματοδότησης. Ινστιτούτα που παρακολουθούσαν ρηξικέλευθες επιστημονικές εξελίξεις και σήμερα είναι έξι των Βυζαντινών Ερευνών, των Νεοελληνικών Ερευνών, της Ελληνικής & Ρωμαϊκής Αρχαιότητας, των Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας, της Θεωρητικής & Φυσικής Χημείας και της Οργανικής & Φαρμακευτικής Χημείας. Η παρουσία του κέντρου όμως δεν περιορίζεται εκεί. Συνεργάζεται αρκετά με μεταπτυχιακά προγράμματα προσφέροντας βοήθεια στην εκπαιδευτική διαδικασία, έχει αρκετά πλούσια δραστηριότητα, ειδικότερα σε εκδόσεις που αφορούν την ιστορία και τον πολιτισμό ενώ διοργανώνει ετησίως για περισσότερες από δυο δεκαετίες τα «Σεμινάρια της Ερμούπολης» που διαχρονικά αποτελούν ένα πεδίο σημαντικής συζήτησης, κοινωνικού και πολιτικού προβληματισμού. Χωρίς να αποθεώνουμε τα όρια και τις αντιφάσεις που πράγματι διαπερνούν αυτόν τον μηχανισμό παραγωγής έρευνας και γνώσης, δε μπορούμε να μη σημειώσουμε ολόκληρη τη δραστήρια παρουσίας του, στον μισό αιώνα ζωής του.

Στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΝΠΙΔ) πρόκειται να συγχωνευτεί και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΝΠΔΔ), με ταυτόχρονη κατάργηση του αμιγώς δημόσιου χαρακτήρα του. Ήδη ο συνεχής περιορισμός των θέσεων εργασίας στο ΕΚΚΕ είχε οδηγήσει σε μία μείωση κατά 25% του προσωπικού του, ενώ παράλληλα είχε ανεβάσει το μέσο ηλιακό όρο των εργαζομένων στα 53 έτη. “Το ΕΚΚΕ, λειτουργώντας πάντα σε ασφυκτικό περιβάλλον ανυπαρξίας εθνικών κονδυλίων και πολιτικής για την κοινωνική έρευνα, επιβίωσε, όλα αυτά τα χρόνια, αντλώντας από τις δικές του κυρίως δυνάμεις. Κυνηγώντας χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο προγραμμάτων με στενή εφαρμοσμένη και αποσπασματική στοχοθεσία, δεν ξέχασε την πραγματική αποστολή του και πέτυχε με την ερευνητική και εκδοτική του δραστηριότητα να διευρύνει τη γνώση μας για τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.”. Τα αναφερόμενα στο κείμενο υπογραφών των εργαζομένων επιβεβαιώνουν τα σχεδόν 500 ερευνητικά προγράμματα που έχει εκπονήσει το ΕΚΚΕ διαχρονικά, τα περισσότερα εκ των οποίων την τελευταία 15ετία.


Ας μη λησμονούμε εξάλλου, ότι τα Κέντρα Κοινωνικών Ερευνών στην Ευρώπη, ανάμεσα σε αυτά και το ΕΚΚΕ, έπαιζαν διαχρονικά το ρόλο του σταθερού δέκτη -ενίοτε και θύλακα- του κοινωνικού ριζοσπαστισμού, αφουγκραζόμενα τα ερωτήματα και τις αναζητήσεις της ιστορικής περιόδου και παρέχοντας μία επιστημονική ασπίδα στην σκοταδιστική προπαγάνδα της κοινωνικής συντήρησης, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα το Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της Φρανκφούρτης, που μεσούσης της επέλασης του ναζισμού και της υποχώρησης του εργατικού κινήματος, κατάφερε να εγκολπώσει και να επωάσει θεωρητικά ένα ριζοσπαστικό -αν και αντιφατικό- ρεύμα σκέψης (Σχολή της Φρανκφούρτης) ζωντανό μέχρι σήμερα και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών του Παρισιού (C.N.R.S.), το οποίο παρείχε ένα πολύτιμο πεδίο ανάπτυξης της προοδευτικής διανόησης σε περιόδους δίωξης της από την πανευρωπαϊκή δεξιά και ακροδεξιά.


Κατά ανάλογο τρόπο, από τα πρώτα χρόνια της δημιουργίας του, το ΕΚΚΕ καινοτομεί εισάγοντας νέα κοινωνιολογικά εργαλεία ανάλυσης της ελληνικής κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας, κάθε προσπάθεια επιστημονικής προσέγγισης της οποίας περιβάλλεται μέχρι τότε από μία ακαδημαϊκή κι ευρύτερα θεσμική αμηχανία. Στους κόλπους του βρίσκουν στέγη μία σειρά πρωτοπόρων ερευνητών, που συνδέονται με το λαϊκό κίνημα και το ριζοσπαστισμό της εποχής τους, όπως ο  Τίτος Πατρίκιος, ο Στάθης Δαμιανάκος κ.α.


Στην τρέχουσα περίοδο της όξυνσης των κοινωνικών αντιθέσεων (ανισοκατανομή πλούτου, πολιτικοοικονομικές κρίσεις) και των ραγδαίων κοινωνικών ανακατατάξεων (μετακινήσεις πληθυσμών, ανάδυση νέων πολιτικών συμπεριφορών, αντιλήψεων και πρακτικών), η κυβέρνηση επιλέγει την κατάργηση του ΕΚΚΕ. Τα μισαλλόδοξα κηρύγματα και τα σκοταδιστικά μυθεύματα περί “εισβολής εκατομμυρίων μεταναστών που έρχονται να μας φάνε”, με τα οποία δηλητηριάζουν τα ακροδεξιά της ερείσματα την κοινή γνώμη και η μιντιακή ανάλυση της πραγματικότητας είναι πολυτιμότερα για την απρόσκοπτη άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής από την ενοχλητική αλήθεια της επιστημονικής έρευνας. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τρέχοντα ερευνητικά προγράμματα του ΕΚΚΕ, αφορούσαν στη μελέτη των κοινωνικών ανισοτήτων, του μεταναστευτικού ζητήματος, της προσβασιμότητας στα συλλογικά αγαθά, της σύγχρονης φτώχειας και της ανεργίας, διαγράφοντας μία πραγματικότητα εκ διαμέτρου διαφορετική από τις προβολές της κυβέρνησης και των ΜΜΕ.


Κατ’ αναλογία με τα παραπάνω μπορούμε να βλέπουμε και τη χρησιμότητα να παραμείνει δημόσιο, δραστήριο και ενισχυμένο το ΙΓΜΕ. Το Ινστιτούτο Γεωτεχνικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, ιδρύθηκε το 1950 και αποτελεί ένα εξαιρετικά μεγάλο φορέα που επιτελεί έρευνα σε κρίσιμα ζητήματα περιβάλλοντος, ορυκτού πλούτου και καταστροφικών καταστάσεων. Έχει ιδιαίτερη σημασία πως παράγει εφαρμοσμένη έρευνα γνωμοδοτική προς το κράτος και άλλους φορείς και για αυτό το λόγο απασχολεί πέρα από ερευνητές και διοικητικό προσωπικό, προσωπικό σε εργαστήρια, εργάτες που βοηθούν στην έρευνα κλπ. Στο γενικότερο κλίμα, και το ΙΓΜΕ, υποχρηματοδοτείται συστηματικά, σε σημείο μάλιστα που το έλλειμμά του ξεπερνά σήμερα τα 7 εκατομμύρια ευρώ ενώ παράλληλα το προσωπικό του υποδιπλασιάστηκε μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτή η απαξιωτική συμπεριφορά δε μένει αναπάντητη, μια σειρά εργατικών κινητοποιήσεων από τον σύλλογο των εργαζομένων κατάφερε ήδη να δικαιώσει κάποια από τα αιτήματα τους, ενώ κοντά στα άλλα ερευνητικά κέντρα θα συνεχίσουν τους αγώνες μέχρι τη δικαίωσή τους. Μάλιστα για το θέμα το ΙΓΜΕ και τις εργατικές αντιστάσεις που αναπτύσσονται εκεί θα υπάρξει πολύ σύντομα μια πιο ενδελεχής παρουσίαση από την πλευρά μας.


Από εκεί που δεν το περίμενε η κυβέρνηση Καραμανλή, βρήκε νέους κινηματικούς πονοκεφάλους. Το μόνο σίγουρο είναι πως όσο συνεχίζεται η αδιαλλαξία απέναντι στα αιτήματα των εργαζομένων στην έρευνα, η ανοιχτή πληγή θα παραμένει.

Πρωτοκαθεδρία του ιδιωτικού τομέα

Εκτός της επιστημονικής, η ευρύτερη κοινωνική αναγνώριση των δημόσιων ερευνητικών κέντρων, που αντιστρατεύονται την ευρύτερη εικόνα λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών, συνίσταται και σε μία ακόμη ιδιαίτερη επιστημονική και κοινωνική κατάκτηση τους: Τόσο η εκπόνηση όσο και τα αποτελέσματα της έρευνας, με άλλα λόγια το αντικείμενο και το προϊόν της εργασίας, εποπτεύονται αποκλειστικά από τους ίδιους τους εργαζόμενους ερευνητές.

Ήδη η εφαρμογή των πολιτικών της Ε.Ε. στην έρευνα, με τη σταδιακή εξάρτηση της δημόσιας έρευνας από τις επιχορηγήσεις και τα κονδύλια της Ε.Ε., διαμόρφωνε ένα ασφυκτικό πλαίσιο διεξαγωγής του ερευνητικού έργου σε εθνικό επίπεδο. Με την πλήρη εφαρμογή ιδιωτικοοικονομικών όρων στη λειτουργία των ερευνητικών κέντρων, η δημόσια πρωτοβουλία στην έρευνα, με ότι αυτή συνεπάγεται, αντικαθίσταται από την πρωτοκαθεδρία του ιδιωτικού τομέα σε όλα τα επίπεδα: από το καθεστώς εργασίας μέχρι τους όρους διεξαγωγής της έρευνας και από τον προσδιορισμό του αντικειμένου μέχρι την επικύρωση των πορισμάτων της, επεκτείνοντας το φάσμα των συνεπειών πέρα από την άμεση επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων των επιστημόνων-ερευνητών.

Το δικαίωμα της δημόσιας πρόσβασης στο παραγόμενο ερευνητικό προϊόν, η ευεργετική αυτή ανορθογραφία στα πλαίσια της κατά τα λοιπά “ελεύθερης αγοράς” της γνώσης, τίθεται πλέον ως διακύβευμα, ενώ ευνόητο είναι και το πλήγμα που πρόκειται να δεχτεί και η ανεξαρτησία της εκπονούμενης έρευνας. “Η δημόσια σφαίρα είναι ο μόνος χώρος όπου μπορεί να ανθήσει η κοινωνικά χρήσιμη κοινωνική έρευνα υπό την πρόσθετη προϋπόθεση ότι τα πορίσματά της  υπόκεινται στην αξιολόγηση και κριτική επισκόπησή τους στο πλαίσιο της εθνικής και διεθνούς επιστημονικής κοινότητας”, όπως τονίζουν οι εργαζόμενοι του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών στην ανακοίνωσή τους. Πρέπει επιπλέον να σημειωθεί ότι ο “Δημόκριτος”, το ΕΚΚΕ, το ΕΙΕ και τα υπόλοιπα ερευνητικά ιδρύματα αποτέλεσαν έναν δημόσιο επιστημονικό χώρο ο οποίος αποτέλεσαν ένα πεδίο υποδοχής και διαπαιδαγώγησης πολλών νέων ερευνητών, με δεδομένο ότι η ενασχόληση με την έρευνα ιδιαίτερα στα εγχώρια πλαίσια δεν παρείχε ποτέ ευρείες επαγγελματικές προοπτικές.

Τέλος, ένα σημείο των επιχειρούμενων κυβερνητικών αναδιαρθρώσεων στον τομέα της έρευνας, το οποίο χρήζει ειδικής προσοχής, είναι η διάρθρωση των νέων ερευνητικών οργανισμών, η οποία λανθασμένα αποδίδεται σε απλή κυβερνητική “προχειρότητα” ή και “άγνοια”: Οι δυνατότητες διεπιστημονικής συνεργασίας στην προσέγγιση του ερευνητικού αντικειμένου που υποστηρίζονταν από τα επιστημονικά πολυδύναμα ερευνητικά κέντρα ακυρώνονται de facto από την από τις νέες “μονοθεματικές” ερευνητικές δομές. Η νέα διάρθρωση συνδέεται με ένα εκπαιδευτικό μοντέλο, όπου τα γνωστικά αντικείμενα πολυδιασπώνται τείνοντας να ταυτιστούν με τα αντικείμενα των θέσεων εργασίας, προσαρμοσμένα στις εφήμερες (και ερευνητικές) ανάγκες της ελεύθερης αγοράς.



Advertisements

One response to “Στο σκοτάδι η επιστημονική έρευνα

  1. Pingback: Η κυβέρνηση ΔΟΛΟΦΟΝΕΙ τις Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες! (The Greek government KILLS Greek Academic Libraries !) « OMADEON

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: